(Modern İşletmelerin Görünmeyen Hataları)
Kurumsal hayatta bir şey çok kolay söylenir:
“İnsanları motive etmemiz lazım.”
Primler arttırılır.
Eğitimler verilir.
Konuşmalar yapılır.
Ve ardından beklentiler dile getirilir:
- Daha fazla performans,
- Daha fazla sahiplenme ve
- Daha fazla sonuç.
Ama çoğu zaman değişen pek bir şey olmaz.
Çünkü kimse şu soruyu sormaz:
Gerçekten motivasyon mu eksik?
Yoksa sistem mi yanlış tasarlanmış?
Çalışanlar Tembel Değildir, Sistemler Yorucudur!
Çalışanlar çoğu zaman, beklenen performansı gösteremez. Bu doğru…
Ama işi bilmedikleri için değil…
Hayır, yanlış tahmin! Yapmak istemedikleri için de değil…
Daha basit bir gerçek vardır:
Sistem izin vermez.
- Süreçler yavaştır.
- Kararlar gecikir.
- Yetki ve sorumluluklar net değildir.
Ve böyle bir ortamda motivasyon konuşmak kolaydır.
Motivasyon Anlık, Tasarım Kalıcıdır!
Motivasyon gelir, gider.
Ama sistem tasarımı,
- Davranışı şekillendirir.
- Alışkanlık üretir.
- Sonucu belirler.
Bu yüzden şu kritik ayrımı yapmak gerekir:
Çalışanları değiştirmeye mi çalışıyorsunuz?
Yoksa sistemi mi?
Yanlış Teşvik, Yanlış Davranış!
İşletmeler çoğu zaman şunu yapar:
Hız ister ama hatayı cezalandırır.
İnovasyon ister ama riskten kaçınır.
İş birliği ister ama bireysel performansı ödüllendirir.
Sonuç?
Söylenenle yapılan birbirini tutmaz.
Ve çalışanlar şunu öğrenir:
Sistem neyi ödüllendiriyorsa, o doğrudur.
Görünmeyen Davranış Ekonomisi
Her işletmenin görünmeyen bir kural seti vardır:
- Kim konuşur?
- Kim susar?
- Kim risk alır?
- Kim geri çekilir?
Bu kurallar yazılı değildir.
Ama herkes bilir.
Ve bu kurallar,
İşletmenin resmi politikalarından daha güçlüdür.
En Kritik Hata: Niyete Odaklanmak
Yöneticiler çoğu zaman niyeti yönetmeye çalışır:
- Daha bağlı olun…
- Daha proaktif olun…
- Daha sahiplenin…
Ama davranış niyetle değil,
Bağlamla oluşur…
Eğer bağlam yanlışsa,
En iyi niyet bile sonuç üretmez.
Gerçek Yönetim Nerede Başlar?
Gerçek yönetim şurada başlar:
- İş nasıl akıyor?
- Kararlar nasıl alınıyor?
- Bilgi nasıl paylaşılır?
Yani,
Sistemin nasıl çalıştığını anlamakta…
Sonuç
Motivasyon önemlidir.
Ama çoğu zaman abartılır.
Çünkü asıl belirleyici olan şudur:
Tasarım.
Eğer sistem doğruysa,
Ortalama çalışanlar bile iyi performans gösterir.
Eğer sistem yanlışsa,
En iyi çalışanlar bile zorlanır.
Son Soru
İşletmenizde sorun gerçekten motivasyon mu?
Yoksa, kimsenin konuşmadığı bir tasarım problemi mi?
Çünkü biri semptomdur.
Diğeri sebep.
Bir sonraki yazımda görüşünceye kadar, kalın sağlıcakla…
Kaynakça
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum.
- Drucker, P. F. (1999). Management challenges for the 21st century. HarperBusiness.
- Gagné, M., & Deci, E. L. (2005). Self‐determination theory and work motivation. Journal of Organizational behavior, 26(4), 331-362.
- Hackman, J. R., & Oldham, G. R. (1976). Motivation through the design of work: Test of a theory. Organizational Behavior and Human Performance.
- Herzberg, F. (1968). One more time: How do you motivate employees? Harvard Business Review.
- Kerr, S. (1975). On the folly of rewarding A, while hoping for B. Academy of Management Journal.
- Latham, G. P., & Locke, E. A. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation. American Psychologist.
- Pfeffer, J. (1998). The human equation: Building profits by putting people first. Harvard Business School Press.
