(Modern İşletmelerin Görünmeyen Hataları)
Kurumsal hayatta en pahalı kayıplardan biri nedir biliyor musunuz?
Sessizce istifa eden çalışanlar değil.
Aslında ondan önce başlayan şey: Güven kaybı.
Çünkü bir çalışan çoğu zaman işini bir günde bırakmaz.
Önce,
- Uzaklaşır,
- Susar,
- Katkısını azaltır,
- Aidiyetini kaybeder ve
- Yalnızlaşır.
Sonra gider.
Daha önce kıymetli meslektaşlarım, Prof. Dr. Dilek Dönmez Polat ve Doç. Dr. Meltem Akca birlikte çalışarak yayınladığımız akademik çalışmamızda tam olarak bunu araştırmıştık.
Lojistik sektöründe faaliyet gösteren büyük ölçekli bir kamu işletmesinde;
- Yöneticiye duyulan güven,
- Lider-üye etkileşimi ve
- İşten ayrılma niyeti arasındaki ilişkiyi inceledik.
Ve sonuçlar oldukça çarpıcıydı.
Çalışanlar Gerçekten Neden Ayrılıyor?
Kurumsal dünyada işten ayrılmalar çoğu zaman şu başlıklarla açıklanır:
- Maaş,
- Yan haklar,
- Kariyer fırsatları ve/veya
- İş yükü.
Elbette bunlar önemli.
Ama araştırmanın gösterdiği şey şuydu:
Çalışanlar çoğu zaman kurumdan değil, ilişki kalitesinden uzaklaşıyor.
Güven Neden Bu Kadar Kritik?
Çünkü güven yalnızca “iyi hissetmek” değildir.
Örgütsel anlamda güven:
- Belirsizlik altında destek göreceğine inanmak,
- Adil davranılacağını düşünmek,
- Zarar görmeyeceğinden emin olmak ve/veya
- Yöneticinin sözleri ile davranışlarının tutarlı olduğuna inanmak demektir.
Ve güven kaybolduğunda işletmelerde görünmeyen bir süreç başlıyor:
- İletişim düşüyor,
- Gönüllü katkı azalıyor,
- Koordinasyon zayıflıyor ve
- Psikolojik bağlılık çözülüyor.
Araştırmanın En Sert Bulgusu
Çalışmada yöneticiye duyulan güvenin işten ayrılma niyetini doğrudan azalttığını gördük.
Ama asıl kritik bulgu bu değildi.
Asıl önemli sonuç şuydu:
Lider–üye etkileşimi bu ilişkide “tam aracılık” rolü oynuyordu.
Bu ne demek?
Şu demek:
Bir çalışan yöneticisine güven duyduğunda, bu güven önce ilişkinin kalitesini değiştiriyor.
Ve ilişkinin kalitesi değiştikçe:
- İşten ayrılma niyeti azalıyor,
- Aidiyet artıyor
- Psikolojik güven güçleniyor.
İşletmelerin Görünmeyen Hatası
Birçok işletme çalışan bağlılığını aşağıdaki süreçlerle çözmeye çalışıyor:
- Motivasyon etkinlikleri,
- Prim sistemleri,
- Yan hak paketleri ve/veya
- Kurumsal kampanyalar.
Ama çoğu zaman şu kritik alan ihmal ediliyor:
Yönetici ile çalışan arasındaki gerçek ilişki kalitesi.
Oysa çalışanlar işletmeleri çoğu zaman yöneticileri üzerinden deneyimliyor.
Ve kötü liderlik, en güçlü işveren markasını bile sessizce zayıflatabiliyor.
Güven Kaybı Nasıl Başlıyor?
Çok büyük krizlerle değil çoğu zaman.
Aşağıda örneklerini görebileceğiniz küçük tekrarlarla:
- Tutulmayan sözlerle,
- Adaletsiz kararlarla,
- İletişimsizlikle,
- Çifte standartlarla ve/veya
- Çalışanı yalnız bırakmakla başlıyor.
Ve güven kaybı bir kez başladı mı,
İşletme bunu çoğu zaman performans düşene kadar fark etmiyor.
Liderlik Gerçekte Nedir?
Bu çalışma bize çok önemli bir şeyi yeniden gösterdi:
Liderlik yalnızca hedef koymak değildir.
Liderlik, insanların psikolojik güven alanını inşa edebilme kapasitesidir.
Çünkü insanlar:
- Güvendikleri liderlerle daha fazla risk alır,
- Daha fazla katkı verir
- Daha uzun süre kalır.
Sessiz İstifanın Gerçek Nedeni
Bugün sıkça konuşulan “sessiz istifa” kavramının temelinde çoğu zaman motivasyon eksikliği değil, ilişki yorgunluğu vardır.
İnsanlar yalnızca iş yükünden yorulmaz.
- Değersiz hissedilmekten,
- Duyulmamaktan,
- Güvenmemekten ve/veya
- Sürekli savunmada yaşamaktan yorulur.
Sonuç
Örgütsel bağlılık, maaş bordrosunda başlamaz.
İnsan ilişkilerinde başlar.
Bu yüzden,
Sürdürülebilir kurumlar, yalnızca süreç yöneten değil, güven üretebilen işletmelerdir.
Son Soru
Sizin işletmeniz çalışanlarını gerçekten elde mi tutuyor?
Yoksa insanlar yalnızca uygun zamanı bekleyip sessizce uzaklaşıyor mu?
Çünkü bazen işten ayrılma,
Kapıyı çarpıp gitmekle değil,
Çok daha önce erozyona uğrayan bir güven duygusuyla başlar.
Değerli yorumlarınızı bekliyorum.
Bir sonraki yazımda görüşmek üzere, selamlarımla…
Kaynakça
- Altuntaş, G., Akca, M. ve Dönmez-Polat, D. (2020). Yöneticiye duyulan güven ile işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkide lider – üye etkileşiminin rolü (The role of leader – member exchange (LMX) on the relationship between trust in managers and intention to leave). Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (12), 86-114.
